«Η Ατζέντα 21 του ΟΗΕ και η Μεγάλη Επαναφορά.
Η πτώση από τον φιλελευθερισμό στον τεχνοκρατισμό και τον διανθρωπισμό».
Κισινάου Φόρουμ 9/11-10/11.2023
Alexandre Guerreiro: Η παγκοσμιοποίηση των αξιών μπορεί να αντιληφθεί ως απειλή για την πολιτική, οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική ταυτότητα των λαών.
Βάσει του Διεθνούς Δικαίου, τα κράτη είναι αποκλειστικά κυρίαρχα στους πολιτικούς, οικονομικούς, πολιτισμικούς και κοινωνικούς τομείς. Αυτή η πραγματικότητα πιθανόν να προκαλέσει κοινά δικαιώματα και υποχρεώσεις για τα κράτη που εμφανίζονται θεμελιώδη για την ειρηνική συνύπαρξη όλων των λαών, ανεξάρτητα από τα συστήματα που αναπτύσσει καθένα ατομικά εντός των τριών ειδών δικαιωμάτων που η Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καθορίζει ως αναγκαία δικαιώματα: οικονομικά, πολιτιστικά και κοινωνικά. Αυτά, μαζί με τα πολιτικά δικαιώματα, αποτελούν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, εξασφαλίζοντας έτσι την προστασία της εγγενούς αξιοπρέπειας του ανθρώπου.
Ειδικότερα, η συμμόρφωση με τις αρχές της ταυτότητας κάθε λαού βρίσκεται σε κίνδυνο, καθώς και η ανεξαρτησία και η ελεύθερη άσκηση της κυριαρχίας από κάθε κράτος, σε ένα πλαίσιο όπου είναι αρμοδιότητα της κάθε πολιτικής κοινότητας να καθορίζει, χωρίς εξωτερική παρέμβαση, τη δομή της κοινότητας και της πολιτικής εξουσίας εντός του πλαισίου των στοιχείων του συντάγματος και των συμπληρωματικών του στοιχείων του κράτους. Αυτά τα στοιχεία, από την πλευρά τους, μπορούν να διακριθούν σε δύο μεγάλους τομείς: από τη μία πλευρά, αυτά που σχετίζονται με την πολιτική οργάνωση και αποτελούν το λεγόμενο πολιτικό σύστημα και, από την άλλη πλευρά, αυτά που σχετίζονται με την έννοια της κοινωνικής αρχής ή του κοινωνικού κράτους, που ανταποκρίνεται στην ιδέα της “δημόσιας ευθύνης για την προώθηση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης”.
Παρόλο που λειτουργούν μερικώς αυτόνομα – σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορούμε να μιλάμε για οικονομικό σύνταγμα, κοινωνικό σύνταγμα και πολιτισμικό σύνταγμα – κάθε ένα από αυτά τα συστήματα λειτουργεί σε σχέση αλληλεξάρτησης με τα άλλα, έτσι ώστε η απουσία ενός από αυτά να επηρεάζει την ύπαρξη ολόκληρου του συστήματος στο οποίο ανήκει ως μέρος, και συνεπώς του κράτους. Η μοναδική ταυτότητα που κάθε κράτος υιοθετεί βάσει των χαρακτηριστικών του, δικαιολογεί το γεγονός ότι κάθε πολιτικός φορέας αποφασίζει ανεξάρτητα τα χαρακτηριστικά των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών του συστημάτων, πάντα υπόκειται όμως στους περιορισμούς που επιβάλλονται από το σύνολο των κοινών αρχών για όλη την ανθρωπότητα.
Συνοψίζοντας, περισσότερο από ένα δικαίωμα που αναγνωρίζεται από τα κράτη ως πολιτική οντότητα, η άσκηση της κυριαρχίας με ελευθερία και ανεξαρτησία, με σκοπό τον γνήσιο καθορισμό των πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών συστημάτων τους, αποτελεί απαίτηση για την εγγύηση της ελάχιστης προστασίας της αξιοπρέπειας του ανθρώπου και της αυτοδιάθεσης των λαών. Οι παρεμβάσεις που εκδηλώνονται στους πολιτικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς τομείς ενός κράτους εμπίπτουν κατά κύριο λόγο στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επηρεάζουν την προστασία τους, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την προαγωγή της πιο στοιχειώδους αρχής του Διεθνούς Δικαίου, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 1 της Παγκόσμιας Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων: την αρχή της ισότητας στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων.
Όλους τους τομείς του πολιτικού συστήματος καθορίζει κάθε κράτος με βάση τα χαρακτηριστικά του και ως αποτέλεσμα της άσκησης της αυτοδιάθεσης του λαού. Οποιαδήποτε αλλαγή ή τροποποίηση σε οποιονδήποτε από αυτούς τους τομείς μέσω παρέμβασης ή επιρροής από εξωτερικούς φορείς επηρεάζει τα κυρίαρχα δικαιώματα του λαού ενός κράτους και θεωρείται ανώμαλη παρέκκλιση από τη συνταγματική τάξη.
Όσον αφορά το οικονομικό σύστημα, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι με την Απόφαση 3281 (XXIX), της 12ης Δεκεμβρίου 1974, η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε τον Χάρτη Οικονομικών Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων των Κρατών. Σε αυτό το έγγραφο, το άρθρο 1 αναγνωρίζει το “αναλογικό και ανεξαρτήτως διαπραγματεύσιμο δικαίωμα” όλων των κρατών να “επιλέγουν το οικονομικό τους σύστημα, καθώς και τα πολιτικά, κοινωνικά και πολιτισμικά τους συστήματα σύμφωνα με τη θέληση του λαού τους, χωρίς καμία μορφή εξωτερικής παρέμβασης, εξαναγκασμού ή απειλής”. Ειδικότερα στο οικονομικό επίπεδο, αυτός ο Χάρτης, ο οποίος κατέγραψε και ανέπτυξε γενικά αποδεκτούς κανόνες για τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις, αναγνώριζε σε όλα τα κράτη: το δικαίωμα να υιοθετούν την οικονομική δομή πουθεωρούν πιο κατάλληλη για την πραγματικότητά τους, το δικαίωμα να ρυθμίζουν την ιδιωτική ιδιοκτησία σύμφωνα με το καθορισμένο δημόσιο συμφέρον, την υποβολή των ξένων επενδύσεων στο εσωτερικό δίκαιο του κράτους και την απαγόρευση της παρέμβασης πολυεθνικών εταιρειών στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών.
Συνοψίζοντας, ο Χάρτης Οικονομικών Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων των Κρατών τονίζει το κυρίαρχο δικαίωμα κάθε κράτους να καθορίζει το οικονομικό του σύστημα χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις, διασφαλίζοντας ότι η οικονομική δομή και οι πολιτικές ευθυγραμμίζονται με τη θέληση και τα συμφέροντα του λαού.
Επίσης, είναι αποκλειστικό δικαίωμα των κρατών να χρησιμοποιούν και να διαθέτουν όλο τον πλούτο τους, τους φυσικούς τους πόρους και τις οικονομικές τους δραστηριότητες.
Επιπλέον, εντός του πλαισίου του δικαιώματος συμμετοχής στο διεθνές εμπόριο και άλλες μορφές οικονομικής συνεργασίας, όλα τα κράτη είναι ελεύθερα να επιλέξουν τις μορφές οργάνωσης των οικονομικών τους σχέσεων και να συνάπτουν συμφωνίες με τον εξωτερικό κόσμο χωρίς να υφίστανται διακρίσεις βάσει αυτών των επιλογών. Είναι επίσης καθήκον κάθε κράτους να αποφασίσει για τις συνθήκες υπό τις οποίες υλοποιούνται κοινωνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που ευνοούν τη συμμετοχή του λαού στη διαδικασία της εσωτερικής οικονομικής ανάπτυξης.
Όσον αφορά τον πολιτισμικό τομέα ενός κράτους, αναγνωρίζεται η σημασία του πολιτισμού ως μέρος της ταυτότητας των ανθρώπων και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας ως αποτέλεσμα της πολυπληθίας των λαών που κατοικούν στα διάφορα κράτη, σε ένα πλαίσιο όπου ο Οργανισμός “Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση, την Επιστήμη και τον Πολιτισμός” (UNESCO) έχει διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στην προώθηση της προστασίας της πολιτιστικής ποικιλομορφίας ως αντανάκλαση της αξιτιμοποίησης του ανθρώπινου προσώπου. Επομένως, είναι αναγκαίο να προστατεύονται και διατηρούνται η ανεξαρτησία, η ακεραιότητα και η ποικιλομορφία των πολιτισμών και των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών μελών του ΟΗΕ, όπως ορίζεται στο Σύνταγμα της UNESCO.
Ως αποτέλεσμα της προσήλωσης των ανθρώπων στην επίτευξη αυτών των στόχων, η Παγκόσμια Διακήρυξη για τις Πολιτιστικές Πολιτικές του 1982 επιβεβαιώνει την αναπόσπαστη συνάφεια μεταξύ πολιτιστικής ταυτότητας και πολιτιστικής ποικιλομορφίας. Ενέργειες που οδηγούν στην ομογενοποίηση ή τη μείωση της πολιτιστικής ποικιλομορφίας αποτελούν κίνδυνο για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, καθώς η υπεροχή μιας πολιτιστικής ομάδας επί της άλλης μπορεί να οδηγήσει στην παραποίηση της ταυτότητας ενός λαού, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τις μειονότητες και την ισότητα μεταξύ όλων των ανθρώπων.
Πράγματι, όπως περιλαμβάνεται στη Διακήρυξη Αρχών της Διεθνούς Πολιτιστικής Συνεργασίας της 4ης Νοεμβρίου 1966, κάθε πολιτισμός έχει αξιοπρέπεια και αξία που πρέπει να γίνονται σεβαστές και διατηρούμενες, και κάθε λαός έχει το δικαίωμα και το καθήκον να αναπτύξει τον πολιτισμό του. Επίσης, η Διακήρυξη για την Φυλή και τη Φυλετική Προκατάληψη της 27ης Νοεμβρίου 1978 ορίζει ότι η πολιτιστική πολυμορφία παρέχει στους ανθρώπους την επιβεβαίωση της ισότητας στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις απέναντι σε άλλους, καθώς και τον σεβασμό από όλους για την δική τους πολιτιστικταυτότητα και την ανάπτυξη της ξεχωριστής πολιτιστικής ζωής τους σε εθνικό και διεθνή πλαίσια.
Όπως αναφέρεται στην Απόφαση 62/155 της Γενικής Συνέλευσης του Ο”Ε, της 18ης Δεκεμβρίου 2007, “όλα τα Ανθρώπινα Δικαιώματα είναι καθολικά, αδιαίρετα, αλληλένδετα και αλληλοεξαρτώμενα”, και κάθε πολιτισμός έχει αξιοπρέπεια και αξία παρόμοια με τους άλλους. Επομένως, το πλουραλισμός μέσω του σεβασμού στην πολιτιστική πολυπλοκότητα αποτελεί την αναγνώριση της ισότητας μεταξύ όλων των λαών και συμβάλλει στην παγκόσμια ειρήνη μέσω της κατανόησης και αποδοχής της πολυμορφίας. Αυτή η προσέγγιση ακολουθεί την κατεύθυνση που έχει υιοθετηθεί από τη Γενική Συνέλευση στην Απόφαση 3148 (XXVIII) της 14ης Δεκεμβρίου 1973, στην οποία στο πρόοίμιό της αναφέρεται το “κυρίαρχο δικαίωμα κάθε κράτους να διατυπώνει και να εφαρμόζει, σύμφωνα με τις συνθήκες και τις εθνικές απαιτήσεις του, πολιτικές και μέτρα που οδηγούν στην προώθηση των πολιτιστικών αξιών και της εθνικής κληρονομιάς του”.
Επομένως, δράσεις από το εξωτερικό που είναι πιθανό να αλλοιώσουν την ταυτότητα ή τις πολιτιστικές πτυχές ενός λαού δεν είναι φυσικοί μετασχηματιστικοί παράγοντες, παρεμβαίνοντας, με αυτόν τον τρόπο, στην ωρίμανση και απεικόνιση των χαρακτηριστικών που καθιστούν κάθε λαό μια μοναδική κοινωνική ομάδα στις ποικίλες εκφάνσεις της, όχι μόνο στον πολιτιστικό πλούτο, αλλά και στους τρόπους ζωής και τις ηθικές αξίες. Έτσι, οποιαδήποτε εξωτερική πράξη που θα μπορούσε να αντανακλάται στον πολιτισμό ενός λαού διακυβεύει τη “αξία και αξιοπρέπεια κάθε πολιτισμού”, οι οποίες, μαζί με την ικανότητα να τους διατηρήσουμε και να τους αναπτύξουμε, αναγνωρίζονται ως “βασικό δικαίωμα όλων των χωρών και λαών”.
Τέλος, το κοινωνικό σύστημα αποτελείται από τον “άμεσο ή έμμεσο διάλογο των ανθρώπων μεταξύ τους”, όπου η κοινωνία αντιστοιχεί σε έναν “πολύπλοκο δίκτυο αλληλεξαρτημένων υποσυστημάτων, το καθένα από τα οποία αποτελεί αυτό καθαυτό ένα αυθεντικό κοινωνικό σύστημα”. Ομιλούμε, επομένως, όχι για ένα κοινωνικό σύστημα, αλλά για κοινωνικά συστήματα, λαμβάνοντας υπόψη την πολυπλοκότητα των δυναμικών που αντανακλώνται στις διάφορες μορφές ανθρώπινων αλληλεπΗ κοινωνική συστοιχία καθορίζεται, συνεπώς, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά ενός λαού, συγκεκριμένα τις πολιτιστικές, οικονομικές και πολιτικές ειδικότητες, με όλα αυτά τα συστήματα να αλληλεπιδρούν ως μέρος ενός συνόλου. Η προστασία και ο ρόλος κάθε κοινωνικού συστήματος, καθώς αυτά αποτελούν κεντρικά στοιχεία για τη μετάλλαξη και τη συνοχή της ταυτότητας ενός κράτους, προστατεύονται, όπως και τα άλλα ανωτέρω αναφερθέντα συστήματα, από κάθε δυναμική ή πρωτοβουλία ανεπιθύμητης ή κρυμμένης εξωτερικής παρέμβασης από φορείς που είναι ξένοι στη φυσιολογική διαδικασία της εξέλιξής τους.
Τελικά, όπως τονίζεται από το ψήφισμα 2542 (XXIV) της Γενικής Συνέλευσης του ΟHΕ. της 11ης Δεκεμβρίου 1969, ο λαός αναγνωρίζεται ως έχων το δικαίωμα στην κοινωνική ανάπτυξη, ένα δικαίωμα που είναι υπεύθυνος να ασκήσει αποκλειστικά, χωρίς παρεμβολές από τρίτους και χωρίς αυταρχικές φιλοδοξίες που προωθούν την ουνιβερσαλιστική αξιοποίηση των αξιών, των αρχών και των δυναμικών.
Μετάφραση στα Ελληνικά Άγγελος Καραγεώργος
Οι μεταφρασμένες Ομιλίες του Φόρουμ θα αναρτώνται εδώ μια μια.
